De  Amsterdamse Vrouwengroep
Vrouwengroep van de Raad voor Levensbeschouwingen en Religies te Amsterdam (RLRA)

Impressie
 van het bezoek van vrouwen van de Duitse vrouwengroep van Caritas verband Frankfurt aan Amsterdam
op 2 oktober 2005

Anders glauben, fremd sein?

Dit was het thema voor een ontmoetingsweekend op 1, 2 en 3 oktober 2005 waarop 14 vrouwen uit Frankfurt am Rhein, Amsterdamse vrouwen van verschillende religies  ontmoetten.
De groep Duitse vrouwen behoort tot de interreligieuze vrouwendialooggroep van Caritas Verband Frankfurt. Caritas is in Duitsland een welzijnsorganisatie, die gesteund en gefaciliteerd wordt door zowel de overheid als de evangelische kerk. De vrouwen waren voornamelijk katholiek en evangelisch. Niet allen waren in Duitsland geboren. Er waren ook vrouwen die geboren zijn in Italië, Spanje en Portugal. 

Tijdens een geslaagd Anne Frank project in 2004 brachten enige vrouwen een bezoek aan Amsterdam. Naar aanleiding daarvan ontstond het plan om in Amsterdam met groepen Joodse, Moslim en Christenvrouwen in gesprek te komen.
Zo kreeg ik half augustus van Erika Feenstra van het Educatief Centrum van de PKN, “De Schinkel” de vraag of de vrouwengroep van de Raad voor Levensbeschouwingen en Religies in Amsterdam mee wilde doen om een dergelijk gesprek mogelijk te maken.
Deze vrouwengroep, waarvan ik voorzitter ben, verzorgt samen met de vrouwenafdeling van Islam en Dialoog en  National Councel of Jewish Women-Nederland, halfjaarlijkse ontmoetingsdagen. Ook deze groepen werden benaderd.

Zo werd er voor zondag 2 oktober een geweldig programma samengesteld. Hoe meer de datum naderde hoe zenuwachtiger iedereen werd. Zo ook, bleek later de Duitse vrouwen. Gevoelige herinneringen aan de tweede wereldoorlog, de angst voor de taal barrière en ook de hoog gespannen verwachtingen aan beide zijden waren daarvan de oorzaak.
Tot het laatst werd er behoorlijk gesleuteld aan het programma. Het was voor iedereen ook een druk weekend zo vlak voor Rosj Hasjana (het Joods nieuwjaar), voor de moslims de Ramadan en voor andere vrouwen allerhande andere feesten. Gelukkig had een groep zich vrij weten te maken om voor heerlijk eten te zorgen en het gesprek handen en voeten te geven.

Zaterdag 1 oktober kwamen de vrouwen om 12:50 uur vol verwachting op het Centraalstation aan, om snel een rondleiding te starten in het Joods Historisch museum, waar ze werden ingewijd in de Joodse cultuur om vervolgens snel met de tram richting Leidseplein te gaan en direct in een rondvaartboot te stappen om door de beroemde Amsterdamse grachten te varen. Gelukkig was het wonder boven wonder mooi weer. `s Avonds gingen zij doodmoe naar bed, nog niets vermoedend wat hen de volgende dag zoal te wachten zou staan.

Zondagmorgen werden ze al om 10:00 uur verwacht in de liberaal Joodse gemeente, waar ze een rondleiding kregen door de synagoge. Na  een uitgebreide uitleg over het Jodendom werd in kleine groepjes plaatsgenomen om met elkaar over het thema “ben je vreemd als je anders gelooft” in gesprek te komen. Er werd vooral uitleg gegeven over het eigen geloof. Een Joodse vrouw, die bij dit gesprek aanwezig was, vertelde dat vooral de openheid van de Duitse vrouwen haar was opgevallen. “Ze luisterden aandachtig en hoewel  de 2^e wereldoorlog niet tot het hoofdthema behoorde, was daarover toch alles bespreekbaar”.
Het was goed om zo elkaar te gemoed te komen en een brug te slaan tot een beter gevoel over en weer. In een ander gespreksgroepje bleken de Duitse vrouwen - allen rooms-katholiek - vooral geïnteresseerd in de rol van de vrouw in het liberaal Jodendom, zowel wat betreft de deelname aan de eredienst, als in de uitoefening van het ambt van rabbijn en voorzanger. 

Nadat we met een aantal vrouwen de lunch in de Dominicuskerk hadden voorbereid waren wij ook in gespannen afwachten. Hoe zou het gaan?
Ik zag het vrolijke groepje al in de verte aankomen en het was te zien dat er die ochtend met hen al iets was gebeurd.

De lunch was gezellig en er werd aardig met elkaar geconverseerd. Na de lunch werd ook hier de groep in tweeën gedeeld voor een kort gesprek.

In onze groep werd vooral over en weer gesproken over de werkwijze van de organisaties. Ze bleken aardig overeen te komen en beide groepen zagen deze ontmoeting dan ook echt als een begin van een samenwerking. Moslim en joodse vrouwen maken ook deel uit van de Duitse groep maar door de feesten konden ze niet mee komen naar Amsterdam. Ook in dit gesprek was de verhouding heel open.

In het andere gesprek was het onderwerp meer: “Het anders geloven”.
De problemen, die men kan tegenkomen als twee mensen van verschillende religies huwen.
Er werd ook gesproken over de warmte of het ontbreken ervan tijdens de gebedsdiensten.
In dit gesprek bleek al te zeer, dat het altijd vanuit het eigen gezichtsveld wordt ervaren. Je hebt overal en in alle religies warme en minder warme gemeenschappen. 

Daarna vertrok de groep te voet door een van de oudste gedeelten van Amsterdam naar de Rozengracht. Er was heel veel te zien. De drukte, de fietsen, de bruggen, de huizen, de hoertjes achter hun raam, de galeries en de leuke buitenlandse winkeltjes.
We kwamen wat aan de vroege kant bij de Fatih Moskee aan. Je hoort eigenlijk te laat te komen, maar geen nood! Er werd meteen koffie en heerlijke Turkse thee aangerukt.

Om 16:30 uur mochten we in het vrouwengedeelte van de moskee het middaggebed bijwonen. We waren allen zeer onder de indruk van de devotie die we daar zagen. De oproep voor het gebed, het gebed zelf en de stilte bij het bidden. Daarna gaf de Imam uitleg en mochten we zoveel vragen als we wilden.
De imam sprak echter alleen Turks. Wat hij vertelde moest vanuit het Turks in het Nederlands worden vertaald en daarna  door onze fantastische dagtolk Adrienne van Melle, in het Duits. De verschillende houdingen tijdens het gebed werden onvermoeibaar uitgelegd. Dat verschafte veel duidelijkheid over wat we gezien hadden. Het was een fantastische ervaring.

Na nog een kopje koffie met de tram naar het Oosterpark, waar in het Islamitisch Educatief Centrum SPBA weer een heerlijk verzorgde maaltijd klaarstond.  De communicatie liep toen heel gemakkelijk tussen de veertien Duitse vrouwen, de vijf vrouwen van De Amsterdamse Vrouwengroep en de zes van Islam en Dialoog. In het Engels, Duits en Frans werd er met elkaar gebabbeld. Het geplande gesprek werd uitgesteld tot na de maaltijd.
Boven gezeten in de zachte kussens en onder het genot van een heerlijk kopje thee vond het serieuze gesprek plaats, waar de Duitse vrouwen zo naar uit keken. Het thema: “Hoe is het om moslim te zijn in Amsterdam en hoe gaat het nu na de vele aanslagen en de moord op Theo van Gogh”.
Er bleek bij alle aanwezige Amsterdamse vrouwen nog behoorlijk veel emotie te zitten. Dat kwam er ook uit. De kwaadheid, de schaamte over de film Submission was veel groter en heftiger dan ik verwachtte. Een van de vrouwen vertelde, dat bij het merendeel van de moslimjongeren deze kwaadheid en het gevoel van de belediging van hun geloof heel sterk is. Maar een moord, daar werd sterk afstand van genomen. Dit is ook niet te verenigen met de religie Islam.

In de Koran staat dat men niets en niemand mag doden. Een van de Duitse vrouwen zei: “Maar waarom hebben jullie dan niet meer van jullie laten horen. Waarom namen jullie dan niet openlijk afstand?”. Het antwoord was, “We hebben het wel geprobeerd. Er werd ons geen gelegenheid gegeven en we hebben Ayaan Hirsie Ali uitgenodigd, maar ze is onder het mom van “niet veilig” nooit gekomen”.
Er werd verder gediscussieerd over de vrijheid van filmkunst tegenover het opzettelijk grieven van mensen. Hoever mag en kunstenaar gaan? Mensen van andere culturen en religies kijken ook anders naar westerse kunst. Een van de Duitse vrouwen verteld, dat na aanslag van september 2001 vanuit de kerk werd geadviseerd om  naar de moslimgemeenschap toe te gaan.   

We kwamen tot de slotsom, dat het heel belangrijk is om goed te blijven communiceren en naar elkaar te luisteren en te blijven uitleggen.
Zo kwam ook weer het ogenblik om afscheid te nemen. Maar…. Niet voorgoed. We houden contact en misschien zit er wel een tegenbezoek in. Het  groepje Duitse vrouwen ging weer in het donker van de nacht naar het hotel. De volgende dag wachtte hen nog een bezoek aan de Portugees Joodse synagoge. Nog wat winkelen en dan was het weer voorbij. Met de trein terug naar Frankfurt met een koffer vol indrukken en ervaringen.